Friday, 11 September 2009

Η Πόλις του Καβάφη قصيدة "المدينة" لكفافيس


Είπες· «Θα πάγω σ' άλλη γη, θα πάγω σ' άλλη θάλασσα.

Μια πόλις άλλη θα βρεθεί καλλίτερη απ' αυτή.

Κάθε προσπάθεια μου μια καταδίκη είναι γραφτή·

κ' είν' η καρδιά μου -σαν νεκρός- θαμένη.

Ο νους μου ως πότε μες στον μαρασμόν αυτόν θα μένει.

Όπου το μάτι μου γυρίσω, όπου κι αν δω

ερείπια μαύρα της ζωής μου βλέπω εδώ,

που τόσα χρόνια πέρασα και ρήμαξα και χάλασα.»

Καινούργιους τόπους δεν θα βρεις, δεν θα 'βρεις άλλες θάλασσες.

Η πόλις θα σε ακολουθεί. Στους δρόμους θα γυρνάς

τους ίδιους. Και στες γειτονιές τες ίδιες θα γερνάς·

και μες στα ίδια σπίτια αυτά θ' ασπρίζεις.

Πάντα στην πόλι αυτή θα φθάνεις. Για τα αλλού -μη ελπίζεις-

δεν έχει πλοίο για σε, δεν έχει οδό.

Έτσι που τη ζωή σου ρήμαξες εδώ

στην κώχη τούτη την μικρή, σ' όλην την γη την χάλασες.



Τον Καβάφη (1863-1933) δεν τον γνώριζα πριν μου δώσει ο κ. Παναγιώτης Ανδριόπουλος δύο βιβλία περί αυτού, έπειτα από μια συζήτηση όπου μου ανέφερε την επιρροή που άσκησε στην αραβική ποίηση. Έτσι μου κίνησε το ενδιαφέρον να γνωρίσω τον Καβάφη. Διάβασα ποιήματά του...

Σε εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων, απήγγειλα με τον φίλο μου, τον Peter Saliba, στα ελληνικά και παράλληλα στα αραβικά, κάποια ποιήματα του Καβάφη. Η αραβική μετάφραση, που είχα βρει στο internet , δε με ικανοποίησε. Γι’ αυτό αποφάσισα να μεταφράσω όσα ήταν να απαγγείλουμε. Στη μετάφραση της «Πόλης» που μας αφορά εδώ έλειπαν λέξεις, υπήρχαν κάποιες ανακρίβειες στην ερμηνεία κάποιων λέξεων, και δεν υπήρχε υπογραφή του μεταφραστή στη συγκεκριμένη μετάφραση.

Μετέπειτα απήγγειλα το ποίημα αυτό στην εκδήλωση «Το Τετράδιο του Πατριάρχη» στην Αμαλιάδα, με το Καλλιτεχνικό Σύνολο Πολύτροπον, στις 29 Δεκεμβρίου 2007.

Αυτό το διαλεκτικό ποίημα δεν είναι δυνατόν να μη συγκλονίσει κάθε νέο που φεύγει από τον τόπο του με σκοπό να χαράξει καινούργια πορεία κατορθώνοντας έτσι να υλοποιήσει το «όραμα» της πρώτης φωνής του ποιήματος. Και αποτελεί μέσω της δεύτερης φωνής ένα συνεχές κίνητρο για επιμονή μέχρι την επιτυχία του προσωπικού ονείρου.




قلتَ: "سأرحل إلى أرضٍ أخرى، سأرحل إلى غيرِ بحرْ
مدينةٌ غيرُ هذه، أفضلُ منها، ستوجدْ.
ألعذابُ مكتوبٌ لكلِّ محاولةٍ لي
وقلبي، كالميت، مدفونْ
حتّامَ تبقى روحي في هذا الانحطاطْ؟
أنّى أَطُفْ بناظريّ، أنّى أتطلّعْ
أرَ هنا حطامَ حياتي الأسودَ
إذ أمضيتُ كلَّ ذي السنينَ وبدّدتُها وأهدرتُها"

مطارحَ جديدةً لن تجدَ، لن تجدَ بحاراً أخرى
ألمدينةُ ستلاحقُك. ستدورُ على الدروبِ
عينِها. وفي الأحياء نفسِها ستشيخْ
في البيوتِ ذاتِها ستشيبْ
ذي المدينةَ دوماً تبلُغُها، إلى سواها -لا تأملْ-
لا قاربَ لكَ، لا دربْ
وإذ بدّدتَ حياتَك هاهنا
في هذا الركنِ الصغير، في كلّ الأرض أهدرْتَها
باترا، 20 حزيران 2007


لم أكن أعرف الشاعر قسطنطين كفافيس (1863- 1933) قبل أن يعطيني السيّد بانايوتيس أندريوبولوس كتابَين عنه بعد حديث ذكر فيه أنّ كفافيس أثّر في الشعر العربيّ. هكذا أثار فيّ نفسي الرغبة في التعرّف إلى كفافيس. قرأت بعض شعره...

وفي حفل بمناسبة اليوم العالميّ للاجئين ألقيت مع الصديق بيتر صليبا، في اليونانيّة والعربيّة، بعض قصائده. الترجمة العربيّة التي وجدتُها على الإنترنت لم تُرضِني. لذلك قرّرت أن أترجم القصائد التي اخترنا إلقاءها.

في ترجمة قصيدة "المدينة"، التي تهمّنا هنا، غابت كلمات، ولم يكن هناك دقّة في أداء بعض الكلمات، كما غاب توقيع المترجِم في الترجمة التي وجدتُها.

بعد ذلك ألقيت هذه القصيدة في احتفال بعنوان "دفتر البطريرك" وهو احتقال أُنشِدّت وألقيَت فيه مجموعة من القصائد التي كان البطريرك المسكونيّ برثلماوس قد اختارها ونسخها في دفتره الخاصّ لمّا كان طالباً في معهد خالكي للاهوت. هذا الاحتفال أعدّته مجموعة بوليتروبون (Polytropon) الفنّيّة وقدّمته في 29 من كانون الأوّل 2007.

هذه القصيدة الجدليّة / الحواريّة لا بدّ وأن يهزّ كلّ شاب يهجر موطنه ليرسم طريقاً جديدة محقِّقاً هكذا حلم الصوت الأوّل في القصيدة. وتشكّل هذه القصيدة من خلال الصوت الثاني حافزاً للمثابرة حتّى تحقيق الحلم الذاتيّ.



11 comments:

Ρεγγίνα said...

Αγαπημένο ποίημα.
Θάθελα πολύ να μήν ήταν τόσο απόλυτα αδιέξοδοι οι δρόμοι..

Π.Κ. said...

Η αιωνιότητα σ' ένα ποίημα! Ο δε ποιητής, κι αυτός διαιώνιος!

Ρεγγίνα said...

Αυτό το ποίημα ήταν ένα απο τα δύο αγαπημένα μου όταν ήμουν έφηβη και κράτησε για χρόνια αυτή η αγάπη καθώς το είχα στη δεύτερη σελίδα ενός μικρού τετραδίου και στην προτελευταία το άλλο.. Το άλλο ήταν "Απολείπειν ο θεός Αντώνιον" δικό Του πάλι!

Άστρια said...

Όμορφη επιλογή, πολύ όμορφη μετάφραση, ποιητική! Συγχαρητήρια!

Έχουν περάσει καιρός που έφυγα από την Αίγυπτο και κάποιες από τις λέξεις με δυσκόλεψαν, όμως ο ήχος τους ήταν πολύ ωραίος στον στίχο.

Να τολμήσω να πω (χωρίς όμως να ληφθεί και πολύ υπόψη:), ότι ίσως για την θάλασσα να ταίριαζε πιο πολύ το "άχαρ"; και στα ερείπια μαύρα ένα "hona" (για το εδώ) ίσως ξεχάστηκε;

Και πάλι συγχαρητήρια!!

Roni Bou Saba said...

@ Ρεγγίνα, πραγματικά αυτό το ποίημα αγγίζει τον καθένα τόσο βαθιά, και μετά εφηβίαν ως φαίνεται.. δεν είμαι σίγουρος αν οι δρόμοι είναι πάντα αδιέξοδοι, πολλές φορές έχω διαπιστώσει το αντίθετο εκεί που νόμιζα ότι έληξε ο δρόμος.

Roni Bou Saba said...

@ Π.Κ. περιγράψατε τον Καβάφη με δυο λέξεις! συνυπογράφω καθώς το ξέρω από πρώτο χέρι εγώ που διαβάζω την ποίηση του σχεδόν έναν αιώνα μετά!

Roni Bou Saba said...

@ Άστρια, χαίρομαι πολύ που κάποιος μπόρεσε να διαβάσει και να συγκρίνει την μετάφραση και δη να του αρέσει! όσον για τις παρατηρήσεις ήταν πολύ σημαντικές γι' αυτό έβαλα τη λέξη "εδώ" εκεί που την είχα παραλείψει.. δεν κατάλαβα όμως τι προτείνετε για την λέξη "θάλασσα" γιατί νομίζω ότι το ίδιο έχω γράψει (Μπάχρ). περιμένω να μου το διευκρινήσετε γιατί είναι πολύ καίριες τέτοιες παρατηρήσεις και μου χρειάζονται :)

astria said...

Στο τέλος του πρώτου στίχου, εννοούσα, ίλα μπαχρ "άχαρ", γιατί και πιο κάτω λέει ότι "δεν θα βρεις άλλες θάλασσες" - "μπεχάραν όχρα".
Πραγματικά και γω πολύ χαίρομαι!

Και πάλι, συγχαρητήρια, πολύ όμορφη και ποιοτική δουλειά:))

Roni Bou Saba said...

τώρα κατάλαβα τι εννοούσατε! η λέξη "άλλη" εκφράζεται και με την λέξη "γάιρ" που χρησιμοποίησα εγώ όμως συνεπάγεται μια διαφορετική σύνταξη (πιο λόγια), και επέλεξα να μην χρησιμοποιήσω την ίδια λέξη μεταφράζοντας "άλλη" γιατί δεν ήθελα να έχω επανάληψη και κυρίως για να αποδώσω κατά το δυνατόν τον τρόπο του Καβάφη που αντλεί και από την "καθαρεύουσα" (= λόγιο ύφος), και δεν νομίζω ότι πρέπει να συνδυάζεται με τις "άλλες θάλασσες" πιο κάτω γιατί δεν υπάρχει άλλη λέξη που θα μπορούσε να αντικαταστήσει την "άλλες" και γι'αυτό μου φαίνεται σαν "ακούσια" επιλογή για τον Καβάφη..
χαίρομαι που ο Καβάφης μας έδωσε μια ωραία ευκαιρία να συζητήσουμε τέτοιες λεπτομέρειες!

Άστρια said...

Και εγώ χαίρομαι, σ΄ευχαριστώ αληθινά για τις εξηγήσεις:)

Αριάδνη said...

Ο Καβάφης είναι απρόσιτη μαγεία..
Μακάρι να μπορούσα να διαβάσω τη μετάφραση..!