Η εκκλησία του αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή كنيسة القدّيس يوحنّا المعمدان

Ο φίλος θεολόγος Μούτασιμ Τάκλα έχει τυπώσει ένα καλαίσθητο μικρό έντυπο που αφηγείται την ιστορία της μεγάλης εκκλησίας του Προδρόμου στο χωριό του Κατίνα. Το κείμενο είναι καρπός της έρευνας του Μούτασιμ, και είναι γραμμένο σε τρεις γλώσσες την αγγλική, την αραβική, και την ελληνική, για να μπορέσουν να το διαβάσουν οι τουρίστες και οι ξένοι προσκυνητές που καταφθάνουν στην περιοχή για να απολαμβάνουν τα πολλά ιστορικά και φυσικά της μνημεία. Δημοσιεύω εδώ το ελληνικό και το αραβικό κείμενο ευχόμενος στον Μούτασιμ καλή συνέχεια στις έρευνές του.

الصديق اللاهوتي معتصم تقلا أصدر كتيّباً جميل الإخراج يروي تاريخ كنيسة المعمدان الكبيرة في ضيعته قطّينة. النصّ هو ثمرة بحثه وقد كُتِب في ثلاث لغات الإنكليزيّة والعربيّة واليونانيّة حتّى يتمكّن من قراءته السيّاح والحجّاج الأجانب الذين يَفِدون إلى المنطقة للتمتّع بمعالمها التاريخيّة والطبيعيّة. أنشر النصّ هنا باللغتين اليونانيّة والعربيّة، متمنّياً لمعتصم دوام النشاط في متابعة أبحاثه.1

Η παλαιά εκκλησία

Η παλαιά εκκλησία του αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, στο χωριό Κατίνα ήταν μια μικρή εκκλησία στην οποία κατέβαινε κανείς με σκάλες, εξαιτίας του υπόγειου χαρακτήρα της. Σήμερα όμως δεν υπάρχει. Έχει αντικατασταθεί, στο ίδιο σημείο, με μεγαλύτερη εκκλησία που φέρει το ίδιο όνομα.

Τα παλαιότερα εκκλησιαστικά έγγραφα τοποθετούν την ιστορία της παλαιάς εκκλησίας πίσω στο 15^ο αιώνα. Οι πηγές της προφορικής παράδοσης φαίνεται να εμφανίζουν διαφορές σχετικά με αυτήν. Κάποιες πηγές αναφέρουν ότι η παλαιά γκρεμίστηκε, και άλλες λένε ότι η μεγάλη χτίστηκε πάνω σε αυτήν, με τρόπο που η παλαιά εκκλησία διατηρήθηκε ανέγγιχτη.

Η παλαιά αυτή εκκλησία υπήρξε το καθολικό ενός μοναστηριού, που αποτελείτο από μικρό αριθμό μοναχών, οι οποίοι διέμεναν σε γύρω κελλιά. Ένας εξ αυτών των μοναχών ήταν και ο μετέπειτα μητροπολίτης Εμέσης και Περιχώρων Ιωακείμ Ματούκ, ο οποίος έγινε μητροπολίτης το 1593.

Τα σημαντικότερα κειμήλια, που σώθηκαν από την παλαιά εκκλησία, είναι κάποιες ιερές εικόνες, που μεταφέρθηκαν στην καινούργια, μαζί με εκκλησιαστικά σκεύη. Πάνω στα σκεύη αυτά υπάρχει χαραγμένη η εξής φράση: «Δωρεά στη Μονή αγίου Ιωάννη του Προδρόμου Κατίνα». Μεταφέρθηκαν επίσης κάποια παλαιά βιβλία.

Η μεγάλη εκκλησία

Η μεγάλη εκκλησία είναι τρίκλιτη θολοσκέπαστη. Χτίστηκε, με μαύρο βασάλτη, το 1909 επί του μητροπολίτη Εμέσης και Περιχώρων κ. Αθανασίου Ατάλλα, και του εφημερίου π. Σολομώντα Λούλου. Από το 1909 παρέμενε με ακάλυπτη την πέτρα, μέχρι το 1926 που ασβεστώθηκε, επί ημερών του μητροπολίτου Επιφανίου Ζάεντ.

Μέχρι το 1927 στην εκκλησία δεν υπήρχαν στασίδια και οι πιστοί προσεύχονταν όρθιοι. Τότε, τοποθετήθηκαν ξύλινα στασίδια στους τοίχους της Εκκλησίας και μπροστά στις κεντρικές τέσσερεις κολόνες, για τους ηλικιωμένους, άνδρες και γυναίκες. Ύστερα τοποθετήθηκαν, σε άγνωστη χρονολογία, επιπλέον καρέκλες ώστε να καθίσουν όλοι οι πιστοί τη στιγμή που επιτρέπεται.

Το 1996 και επί ημερών του μητροπολίτη Αλεξίου Αμπδουλκαρίμ, και του εφημερίου π. Αντωνίου Ουέχμπε, απασβεστώθηκαν οι τοίχοι της Εκκλησίας, και άρχισαν τα έργα συντήρησής της. Όμως, τον πρόλαβε ο θάνατος πριν ολοκληρώσει αυτό που ξεκίνησε. Ήλθε, μετά, να αναλάβει το έργο ο σεβασμιότατος μητροπολίτης Γεώργιος Αμπού Ζάχαμ, ο οποίος ξεκίνησε στις 24/10/1999, και συνεχίζει μέχρι την σήμερον να επιβλέπει το διάκοσμο της εκκλησίας σύμφωνα με τα εκκλησιαστικά πρότυπα.

كنيسةُ الدّيرِ القديمة

كانت كنيسة النبيّ القدّيس يوحنّا المعمدان في قريةِ قطينة كنيسةً صغيرةً يُنزل إليها بدرجٍ، كونَها أسفل من مستوى الأرض. الآن هذه الكنيسة لم تعد موجودة، فقد بُنيَت عوضاً منها وبمحلِّها كنيسةٌ كبيرة حملت الاسم نفسَه.1

إختلفت مصادرُ التقليدِ المنقولِ (الموروث) حولها، فبعضُها تذكر أنَّ الكنيسةَ القديمةَ تمَّ تهديمها، وبعضُها الآخرُ يقول إنَّه تمَّ بناءُ الكنيسةِ الكبيرةِ فوقها، بحيث تمَّ الحفاظ عليها دون المساسِ بها.1

أقدَمُ الوثائقِ الكنسيّةِ الموجودةِ تُرجِعُ تاريخَ الكنيسةِ القديمةِ إلى القرنِ الخامسِ عَشَر للميلاد.1

كانت كنيسةَ ديرٍ يسكنهُ عددٌ قليلٌ من الرهبان الذين يقطنون في قلالي (غرف) تقع قرب الكنيسة. من بينِ هؤلاءِ الرهبانِ كانَ، المطرانُ يواكيم بنُ معتوق الذي صارَ فيما بعد مطراناً على حِمصَ وتوابعِها للروم الأرثوذكس عامَ 1593م.1

إنّ أهمّ ما تبقّى من الكنيسةِ القديمةِ هو بعضُ الأيقوناتِ المقدّسةِ التي نُقلت ووضِعت في الكنيسةِ الجديدةِ حين تمّ بِناؤها. إضافة إلى بعض الأواني الكنسيّة التي نُقِش عليها "وقْف دير النبيّ يوحنّا المعمدان في قطينة"، وبعض الكتب القديمة.1

الكنيسة الكبيرة (ثريّا الشرق)1

إنّ الكنيسةَ الكبيرة كنيسةٌ منسّقةٌ، ذاتُ ثلاثةِ أروِقةٍ، تمّ عقدُها من الحجرِ البازلتيّ الأسود عامَ 1909 للميلاد، على عهد المطران أثناسيوس عطالله- مطرانُ حمصَ وتوابِعها للروم الارثوذكس- والخوري سليمان لولو كاهن القرية.1

بقيت الكنيسةُ على بنائِها الحجريِّ من عام 1909م إلى عام 1926م حيث تمّ تكليسُها على عهدِ المطرانِ إبيفانيوس زائد- مطرانِ حمصَ وتوابِعها للروم الارثوذكس.1

كانَ الناسُ يُصلّونَ في الكنيسةِ وهم واقفون. وقد دامَ هذا إلى عام 1927م. حيث تمّ وضعُ كراسٍ خشبيّةٍ إلى جدرانِ الكنيسةِ من كلِّ جِهاتِها وأمامِ الأعمِدَةِ الأربعةِ في وسطِ الكنيسةِ، وذلكَ من أجلِ المسنّين نساءً ورجالاً. بعد هذا العامِ وبتاريخٍ غير معروفٍ تمّ وضعُ مقاعدَ إضافيّة ليتمكّن كلّ المصلين من الجلوسِ في الأوقاتِ المسموحة.1

في عامِ 1996م وعلى عهدِ المطرانِ ألكسي عبد الكريم، وكاهنِ القريةِ الأب أنطونيوس وهبي، تمّ إزالةُ التكليسِ عن جدرانِ الكنيسةِ، حيثُ بدأ العملُ على ترميمِها. لكن وافتهُ المنيَّةُ قبل أن يُحقِّق ما قد بدَأه. ثمّ جاءَ بعدُه من أخذَ على عاتِقهِ متابعةَ ما قد ابتُدِئ بهِ، سيادةُ المطرانِ جاورجيوس أبو زخم، الذي بدأ خطوتَهُ في 24/ 10/ 1999م، وما زال حتىّ الآن يشرفُ على إعادةِ إكساء الكنيسةِ وفقَ الأصولِ الكنسيّة.1

Μέρες του 1903 أيّام من سنة

Το περασμένο Σάββατο, στο πλαίσιο της 2^ης Συνάντησης Πεζογράφων στην Πάτρα, παρουσίασε το καλλιτεχνικό σύνολο Πολύτροπον ένα ιδιαίτερο μουσικό πρόγραμμα αφιερωμένο και εμπνευσμένο από τον τιμώμενο πρόσωπο της Συνάντησης τον συγγραφέα Μένη Κουμανταρέα. Ο φίλος και υπεύθυνος του Πολύτροπον Παναγιώτης Ανδριόπουλος μου πρότεινε να ματαφράσω στα αραβικά ένα ποιήμα του Καβάφη που αρέσει πολύ στον Μένη Κουμανταρέα και το απαγγέλνει και ο ίδιος στο ένθετο δίσκο του τελευταίου τεύχους του περοδικού Η Λέξη, και να το παρουσιάσω στην εκδήλωση. Η ενασχόληση με την μετάφραση του ποιήματος ήταν πραγματική απόλαυση γιατί ο Καβάφης διαβάζεται εκεί που δεν μιλάει, πίσω από τις λέξεις (μάλιστα αυτό κάνουν και άλλοι λογοτέχνες όχι όμως σε βαθμό να θεωρηθεί χαρακτηριστικό τους). Παραθέτω λοιπόν την μετάφραση και με το βίντεο που «απαγγέλνω» το ποίημα και ακολουθεί η έξοχη ερμηνεία του Παναγιώτη συνοδευόμενος στο πιάνο από τον Τάσο Σπιλιωτόπουλο.

يوم السبت الفائت، في إطار لقاء الروائيّين (اليونانيّين) الثاني في باترا، قدّمت المجموعة الفنّيّة "بوليتروبون" برنامجاً موسيقيّاً مميّزاً مقدَّماً إلى الكاتب المكرَّم مينيس كوماندارياس ومستوحى من حياته وأعماله. الصديق ومسؤول المجموعة الفنّيّة بانايوتيس أنذريوبولوس اقترح عليّ أن أترجم إلى العربيّة قصيدة للشاعر قسطنطين كفافيس تُعجِب الكاتب مينيس كوماندارياس وقد ألقاها في الأسطوانة الملحقة بإحدى المجلّات الأدبيّة ("الكلمة")، وأن أقدّمها في الحفل. انشغالي بترجمة القصيدة كان متعةً بالحقيقة لأنّ كفافيس يُقرَأ حيث لا يتكلّم، خلفَ الكلمات (طبعاً هذا يفعله أدباء آخرون لكنّهم لا يبلغون فيه درجة تجعله سِمةً لأدبهم). أقدّم هاهنا الترجمة مع الفيديو حيث "أُلقي" القصيدة ويتبع أداء بانايوتيس الرائع يرافقه على البيانو تاسوس سبيليوتوبولوس.

أيّام من سنة 1903

ما عدتُ وجدتُها ثانيةً_ تلك المفقودةَ سريعاً....

العينَين الشعريّتَين، والوجهَ

الشاحب.... في عتمة الدرب....

ما عدتُ وجدتُها_ تلك المكتسبةَ بملء الصدفة

التي تركتها هكذا بسهولة

وودِدتُها بعد ذلك بحُرقة.

العينان الشعريّتان، والوجهُ الشاحب،

وتانِّك الشفتان ما عدتُ وجدتُها.

قسطنطين كفافيس (1917)

ΜΕΡΕΣ ΤΟΥ 1903

Δεν τα ηύρα πια ξανά_ τα τόσο γρήγορα χαμένα....
τα ποιητικά τα μάτια, το χλωμό
το πρόσωπο.... στο νύχτωμα του δρόμου....

Δεν τα ηύρα πια_ τ’ αποκτηθέντα κατά τύχην όλως,
που έτσι εύκολα παραίτησα·
και που κατόπι με αγωνίαν ήθελα.
Τα ποιητικά τα μάτια, το χλωμό το πρόσωπο,
τα χείλη εκείνα δεν τα ηύρα πια.

Κωνσταντίνος Καβάφης 1917

Το Μονόγραμμα المونوغرام

Τέτοια ημέρα το 1911 γεννήθηκε ο Οδυσσέας Ελύτης, ο ποιητής ο οποίος έπιανε λέξεις και γίνονταν φως. Τα έργα του παρά το Βραβείο Νόμπελ δεν μεταφράστηκαν στα αραβικά ακόμη. Αυτό με ώθησε να προσπαθήσω να μεταφράσω για αρχή το Μονόγραμμα. Η μετάφραση ολοκληρώθηκε στις 17 Ιανουαρίου 2008, παραμένει όμως στο συρτάρι μέχρι να καταφέρω να την εκδώσω. Ευκαιρίας δοθείσης_ λόγω επετείου γενεθλίων του ποιητή_ δημοσιεύω το 4^ο μέρος του ποιήματος.

في مثل هذا اليوم عام 1911 وُلِد أوذيسّياس إليتيس، الشاعر الذي يمسك الكلمات فتصير نوراً. أعماله رغم حصوله على جائزة نوبل لم تُترجَم إلى العربيّة بعد. هذا دفعني لأترجم بداية "الطُغراء" _ أو "المونوغرام" لم أقرّر العنوان بعد. إنتهَيت من الترجمة في 17 كانون الثاني 2008 لكنّها لا تزال في الأدراج ريثما أتمكّن من نشرها. أمّا وقد سنحت الفرصة_ بسبب ذكرى عيد ميلاد الشاعر_ فإنّي أنشر الجزء الرابع من القصيدة الديوان.

ΙV.

Είναι νωρίς ακόμη μές στόν κόσμο αυτόν,μ’ακούς
Δέν έχουν εξημερωθεί τά τέρατα μ’ακούς
Τό χαμένο μου τό αίμα καί τό μυτερό,μ’ακούς
Μαχαίρι
Σάν κριάρι πού τρέχει μές στούς ουρανούς
Καί τών άστρων τούς κλώνους τσακίζει,μ’ακούς
Είμ’εγώ,μ’ακούς
Σ’αγαπώ,μ’ακούς
Σέ κρατώ καί σέ πάω καί σού φορώ
Τό λευκό νυφικό τής Οφηλίας,μ’ακούς
Πού μ’αφήνεις,πού πάς καί ποιός,μ’ακούς

Σού κρατεί τό χέρι πάνω απ’τούς κατακλυσμούς

Οί πελώριες λιάνες καί τών ηφαιστείων οί λάβες
Θά’ρθει μέρα,μ’ακούς
Νά μάς θάψουν κι οί χιλιάδες ύστερα χρόνοι

Λαμπερά θά μάς κάνουν περώματα,μ’ακούς
Νά γυαλίσει επάνω τούς η απονιά,ν’ακούς

Τών ανθρώπων
Καί χιλιάδες κομμάτια νά μάς ρίξει
Στά νερά ένα-- ένα , μ’ακούς
Τά πικρά μου βότσαλα μετρώ,μ’ακούς
Κι είναι ο χρόνος μιά μεγάλη εκκλησία,μ’ακούς
Όπου κάποτε οί φιγούρες Τών Αγίων
βγάζουν δάκρυ αληθινό,μ’ακούς
Οί καμπάνες ανοίγουν αψηλά,μ’ακούς
Ένα πέρασμα βαθύ νά περάσω
Περιμένουν οί άγγελοι μέ κεριά καί νεκρώσιμους ψαλμούς
Πουθενά δέν πάω ,μ’ακους

Ή κανείς ή κι οί δύο μαζί,μ’ακούς

Τό λουλούδι αυτό τής καταιγίδας καί μ’ακούς
Τής αγάπης

Μιά γιά πάντα τό κόψαμε
Καί δέν γίνεται ν’ανθίσει αλλιώς,μ’ακούς
Σ’άλλη γή,σ’άλλο αστέρι,μ’ακούς
Δέν υπάρχει τό χώμα δέν υπάρχει ο αέρας
Πού αγγίξαμε,ο ίδιος,μ’ακούς

Καί κανείς κηπουρός δέν ευτύχησε σ’άλλους καιρούς

Από τόσον χειμώνα κι από τόσους βοριάδες,μ’ακούς
Νά τινάξει λουλούδι,μόνο εμείς,μ’ακούς
Μές στή μέση τής θάλασσας
Από τό μόνο θέλημα τής αγάπης,μ’ακούς
Ανεβάσαμε ολόκληρο νησί,μ’ακούς
Μέ σπηλιές καί μέ κάβους κι ανθισμένους γκρεμούς
Άκου,άκου
Ποιός μιλεί στά νερά καί ποιός κλαίει -- ακούς;
Είμ’εγώ πού φωνάζω κι είμ’εγώ πού κλαίω,μ’ακούς
Σ’αγαπώ,σ’αγαπώ,μ’ακούς

4

لا يزال باكراً في ذا العالم، هل تسمعين

لم تتروّضِ الوحوشُ، هل تسمعين

دمي المهدورُ، والرفيعةُ _هل تسمعين

السكِّينُ

كالخروفِ يركض في السموات

ويكسر غصون النجوم، هل تسمعين

هذا أنا، هل تسمعين

أحبّكِ، هل تسمعين

أحملكِ وآخذكِ وأُلبِسُكِ

ثوبَ عرسِ أوفيليا، الأبيضَ، هل تسمعين

أين تتركينني، أين ترحلين ومَن... هل تسمعين

يُمسِكُ بيدِكِ فوق الطوفانات

المتسلّقات الشاهقة وحُمم البراكين

سيأتي يوم، هل تسمعين

تدفننا والسنوات الألفُ اللاحقةُ

ستجعلنا متحجِّراتٍ برّاقةً، هل تسمعين

تسطع عليها اللامبالاة هل تسمعين

لا مبالاة الناس

وألفَ قطعةٍ تَطرَحُنا

قطعةً قطعةً في المياه، هل تسمعين

أَعُدُّ حَصَياتي المُرّة، هل تسمعين

وهو الزمان كنيسة كبيرة، هل تسمعين

حيث تذرُف أحياناً صُوَرُ

القدّيسين

دمعاً حقيقيّاً، هل تسمعين

والأجراسُ تشقُّ في العُلى

ممرّاً عميقاً لأعبُر

ينتظر الملائكةُ بشموعٍ ومزامير الرُقاد

لا أرحل إلى أيّ مكان، هل تسمعين

لا أحدَ أو كلانا، هل تسمعين

زهرةُ العاصفةِ هذه، هل تسمعين

والحبِّ

قطفناها مرّة وإلى الأبد

ولا يُمكن أن تُزهِرَ إلا هكذا، هل تسمعين

في غير أرض، على غير نجم، هل تسمعين

ليس هناك التراب، ليس هناك الهواء

نفسه الذي لامسناه، هل تسمعين

وما نجح بستانيّ في غير أوقاتٍ

بسبب شتاء كهذا، ورياح الشمال، هل تسمعين

أن يهزَّ زهرةً، إلانا نحن، هل تسمعين

وسَط البحر

بمشيئة الحبِّ وحدَه، هل تسمعين

أَعلينا جزيرة بأكملها، هل تسمعين

بمغاورَ وكهوف ومنحدراتٍ مزهرة

إسمعي، اسمعي

مَن يتحدّثُ إلى المياه، مَن يبكي- هل تسمعين

مَن يَنشُدُ الآخر، مَن ينادي- هل تسمعين

هوذا أنا أنادي وهوذا أنا أبكي، هل تسمعين

أحبّكِ، أحبّكِ، هل تسمعين

De l'art architectural Περί Αρχιτεκτονικής

J’avais traduit, il y a trois semaines, un poème de Nizar Kabani de l’arabe en grec. Εt donc ma cousine Laure, m'a dit qu’ elle va essayer de le traduire en français et voilà sa très belle traduction!

Εδώ και τρεις εβδομάδες περίπου είχα μεταφράσει στα ελληνικά ένα ποιήμα του Νιζάρ Καμπάνι. Η ξαδέλφη μου η Λόρ μου είπε ότι θα προσπαθήσει να το μεταφράσει και η ίδια στα γαλλικά και ιδού η πολύ ωραία μετάφαση!

De l'art architectural

Tu es le texte auquel aucun autre ne ressemble… encore…

Les autres femmes sont marginales.

Tu es le corps étudié

Point par point.

Et ligne par ligne.

Et de coin en coin.

Et les autres corps

Sont les tentatives d'une

humble architecture.

Tu es la grande symphonie

Et les autres femmes

Des accords...

Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΣΤΟ ΜΟΝ-ΣΑΙΝ-ΜΙΣΕΛ: Μια κριτική προσέγγιση

Το κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικώς στο ιστολόγιο του φίλου θεολόγου Παναγιώτη Ανδριόπουλου

Η έκδοση του βιβλίου Ο Αριστοτέλης στο Μον-Σαιν-Μισέλ του Συλβέν Γκουγκενέμ στη Γαλλία προκάλεσε μεγάλες αντιπαραθέσεις σε σημείο μάλιστα που αυτή η κατάσταση ονομάστηκε «η υπόθεση Αριστοτέλη». Όποιος παρακολουθεί το θέμα παρατηρεί ότι το μεγαλύτερο μέρος της πολεμικής που διεξάγεται στη Γαλλία δεν σχετίζεται άμεσα με το βιβλίο, αντιθέτως ασκείται σε διάφορες πολιτικές και πολιτισμικές τοποθετήσεις που δεν οδηγούν ουσιαστικά πουθενά. Θα ήθελα με σύντομο τρόπο να αναφερθώ σε κάποιους προβληματισμούς που θέτει το βιβλίο και την πολεμική που εκτυλίσσεται γύρω από αυτό, εκμεταλλευόμενος την ελάχιστη γνώση μου για την Ιστορία της Αραβικής Γραμματείας.

Κατ’ αρχάς, τόσο στο βιβλίο όσο και στην ασκούμενη πολεμική κατ’ αυτού χρησιμοποιούνται πολλές γενικές έννοιες και θεωρίες χωρίς καμιά διευκρίνιση και κανέναν ορισμό, όπως σύγκρουση των πολιτισμών, χριστιανικές ρίζες της Ευρώπης, Ευρώπη κ.λπ. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πάντα ότι «η σύγκρουση των πολιτισμών» ήταν μια κατασκευασμένη θεωρία που εξυπηρετούσε πολιτικούς σκοπούς σε μια περασμένη περίοδο, και τελείωσε η ισχύς της. Μπορεί κάποιος να πιστεύει σ’ αυτήν ή όχι, αλλά οι επιστήμονες ανά τον κόσμο δεν τη δέχτηκαν ως ιστορική αλήθεια. Για τις χριστιανικές ρίζες της Ευρώπης το λιγότερο που μπορεί να διερωτηθεί κανείς είναι για ποια περίοδο μιλάμε. Η Ευρώπη προϋπήρξε του χριστιανισμού. Όμως, ο προβληματισμός που γεννιέται αμέσως μετά είναι τι εννοούμε λέγοντας Ευρώπη; Έχω την αίσθηση ότι ο λόγος περί Ευρώπης στην «υπόθεση Αριστοτέλη» περιορίζεται μόνο σε χώρες της Νοτιοδυτικής Ευρώπης, ήτοι Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία. Άλλη μία έννοια, στις τόσες γενικές, που θα σταθώ είναι το Ισλάμ. Μιλώντας κανείς για το Ισλάμ πρέπει να έχει κατά νου ότι πρόκειται για διάφορα δόγματα και διαφορετικές παραδόσεις και συνήθειες, και κυρίως διαφορετικούς ισλαμικούς πολιτισμούς. Το Ισλάμ στην Αραβική χερσόνησο δεν είναι ίδιο με το Ισλάμ στο Ιράν (και την παλαιότερη Περσία), όπως δεν είναι ίδιες η ελληνική ορθοδοξία με την σλαβική. Πράγμα που σημαίνει ότι το Ισλάμ δεν ταυτίζεται με τον αραβισμό ούτε περιορίζεται σ’ αυτόν. Και κατ’ επέκταση υπάρχουν και Άραβες χριστιανοί. Αυτοί προϋπήρξαν του Ισλάμ και δεν είναι ούτε Ρωμιοί ούτε Σύριοι, αλλά Άραβες και ζούσαν πριν το Ισλάμ σε διάφορα μέρη της Αραβικής Χερσονήσου, και συνεχίζουν να υπάρχουν.

Αδίκως κατηγορείται ο συγγραφέας για ισλαμοφοβία, και χωρίς καμία απόδειξη. Ο Γκουγκενέμ δεν υποτίμησε τους μουσουλμάνους ούτε καταφέρθηκε εναντίον τους ρατσιστικά, απλά διατύπωσε το αποτέλεσμα της έρευνάς του ότι ο Ελληνισμός δεν έχασε την άμεση επαφή με την Ευρώπη, και δεν είχε ανάγκη τη μεσιτεία της μετάφρασης των Αράβων. Αυτή η άποψη όμως είναι υπό συζήτηση και δεν αλλάζει πολλά δεδομένα όσα θα ήθελε ο Γκουγκενέμ. Η απευθείας μετάφραση από τα ελληνικά στα λατινικά δεν αναιρεί την ύπαρξη της μετάφρασης μέσω της αραβικής γλώσσας ούτε μπορεί να υποβιβάσει τη σημασία της, όπως και η πρόσφατη ανακάλυψη της απευθείας μετάφρασης δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί ως μια πηγή ιστορικού πλούτου. Η νοτιοδυτική Ευρώπη δεν γνώρισε όμως τον ελληνισμό μέσω των λατινικών μεταφράσεων. Τα χειρόγραφα δεν ήταν διαδεδομένα από τη μια, και από την άλλη η Καθολική Εκκλησία είχε απαγορεύσει ρητά τη μελέτη των έργων του Αριστοτέλη περί φυσικής και βιολογίας, σε Συνόδους το 1210, 1215, και 1230. Η κατάσταση αυτή έμεινε ίδια για τα επόμενα χρόνια ώσπου ο Siger de Brabant, επηρεασμένος από τον Αβερρόη και τον Αριστοτέλη μετέδιδε τις απόψεις του διδάσκοντας στη Σορβόννη και αναγκάζοντας την Καθολική Εκκλησία να διορίσει τον Θωμά Ακινάτη, για να του αντιπαρατεθεί, διδάσκοντας και αυτός στο ίδιο πανεπιστήμιο. Αυτή η αποστολή του Θωμά Ακινάτη τον οδήγησε στη μελέτη του Αριστοτέλη, όπως άλλωστε και ο δάσκαλός του ο Αλβέρτος ο Μεγάλος που μελέτησε τον Αριστοτέλη μαζί με τους Άραβες φιλοσόφους. Αυτό έφερε στο προσκήνιο εκ νέου την ελληνική φιλοσοφία. Να σημειωθεί εδώ ότι ο Siger de Brabant είχε παραβιάσει τις αναφερόμενες αποφάσεις της Καθολικής Εκκλησίας, που απαγορεύουν τη μελέτη του Αριστοτέλη. Αυτή η πανεπιστημιακή αντιπαράθεση γνωστή στην ιστορία ως «σχολαστικές διαμάχες» μάλλον βρίσκεται στις ρίζες της ισχύουσας εντύπωσης ότι το έργο του Αριστοτέλη πέρασε στην Ευρώπη χάρη στους Άραβες και δη τον Αβερρόη.

Επίσης, λέξεις όπως «αλχημεία», «άλγεβρα», «ελιξήριο» μαρτυρούν την μέσω αραβικής γλώσσας προέλευση τους στα λατινικά. Δεν παραλείπεται και το περίφημο έργο του Πτολεμαίου «Η Μεγίστη», το οποίο ονομάζεται στα λατινικά Magasati, μια παραμόρφωση της αραβικής μετάφρασης του «Αl Magesti». Η παραλλαγή του τίτλου έχει μια εξήγηση, ότι η μετάφραση έγινε από τα αραβικά στα λατινικά από έναν μεταφραστή που δεν είχε ιδέα από ελληνικά.

Ο Γκουγκενέμ ξεχωρίζει τους μεταφραστές και κάνει διακρίσεις μεταξύ μουσουλμάνων, άρα Αράβων, και χριστιανών, άρα Σύριων σύμφωνα μ’ αυτόν. Πιο πάνω αναφερθήκαμε στην ταύτιση του Ισλάμ με τον αραβισμό. Επιπλέον, το εθνικό συναίσθημα με το οποίο γαλουχηθήκαμε ως κατάλοιπο του εθνικού ρεύματος του 19ου και 20ου αιώνα δεν ίσχυε σε αυτοκρατορίες με οικουμενικές ιδεολογίες όπως ήταν η Αραβική και η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, όπου συζούσαν πολλές εθνικότητες. Στους Άραβες μελετητές δεν τίθεται ζήτημα ανταγωνισμού των μεταφραστών με βάση τη θρησκεία τους, αν είναι χριστιανοί ή μουσουλμάνοι. Είναι κοινώς αποδεκτό ότι είναι χριστιανοί στην πλειονότητά τους, χωρίς αυτό να έχει καμιά άλλη σημασία πέραν της απλής πληροφορίας η οποία συμβάλλει επίσης στην κατανόηση του μεταφραστικού κινήματος.

Ο Γκουγκενέμ θεωρεί ότι οι Άραβες δεν αξιοποίησαν τον ελληνικό πολιτισμό όπως η Ευρώπη. Τι σημαίνει ότι οι Άραβες δεν αξιοποίησαν τον ελληνικό πολιτισμό; Και γιατί άλλωστε θα έπρεπε οι Άραβες να αφομοιώσουν τον ελληνικό πολιτισμό με τον ίδιο τρόπο που έκανε η Νοτιοδυτική Ευρώπη; Το ίδιο θα έλεγε ο Γκουγκενέμ για τους σλαβικούς λαούς της Ευρώπης, ή ακόμη για τους Άγγλους; Και το πιο ουσιαστικό ερώτημα είναι πού πάει το στοιχείο γειτνίασης και πολιτικής κυριαρχίας; Με άλλα λόγια οι Άραβες επεκτάθηκαν και κυριάρχησαν κυρίως στα μέρη της Περσίας, και όχι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, γι’ αυτό τα λογοτεχνικά έργα που γνώρισαν οι Άραβες ήταν ινδικής ή περσικής προέλευσης, ανάλογα με τους ηττημένους λαούς που πέρασαν στην κυριαρχία των Αράβων. Σημειώνω εδώ ότι οι νοτιοδυτικοί ευρωπαίοι γνώρισαν τις Χίλιες και Μια Νύχτες, και τον Στεφανίτη και Ιχνηλάτη χάρη στη μετάφραση που έγινε από τα αραβικά στα ελληνικά, και πολύ πιο μετά στα γαλλικά. Όπως ωφελήθηκαν από τα ιατρικά έργα του «Ουζμπεκιστανού» αλλά Άραβα Αβικέννα που διδάσκονταν στην Ευρώπη μέχρι το 16 αι. Γι’ αυτό επικρατεί η ανακριβής εντύπωση ότι η Ευρώπη χρωστά τόσο πολύ στους Άραβες, και αυτή η πτυχή δεν πραγματεύεται στο βιβλίο. Ας μην ξεχνάμε το Ισλάμ που στάθηκε εμπόδιο για τη ζωγραφική και τη γλυπτική καθώς δεν ενθάρρυνε καθόλου την αναπαράσταση των πλασμάτων.

Το βιβλίο, τέλος, παρερμηνεύτηκε και εξετράπη από το στενό πλαίσιό του. Η επιστημονική μελέτη των πολιτισμών δεν ψάχνει να βρει έναν υποτιθέμενο ανταγωνισμό μεταξύ τους, ούτε συγκρίνει τον ένα πολιτισμό με τον άλλο, και ίσως αυτό να ήταν το πιο ακραίο συμπέρασμα που προσπάθησε να βγάλει ο Γκουγκενέμ από την έρευνά του, και προκάλεσε περισσότερες αντιδράσεις απ’ όσο χρειαζόταν. Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι στο ότι οι μεταφράσεις απευθείας από τα ελληνικά συνέχιζαν αδιάκοπα, αλλά στις περαιτέρω ερμηνείες.

Το βιβλίο του Σ. Γκουγκενέμ κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις ΟΛΚΟΣ

Εκκλησία και Facebook

Το κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικώς στο ιστολόγιο του φίλου θεολόγου Παναγιώτη Αδριόπουλου.

Όταν ο Mark Zuckerberg αποφάσισε να δημιουργήσει τον ιστοχώρο Facebook το 2004, μάλλον δεν είχε υπ’ όψιν του τις εξελίξεις που θα γίνουν στο δημιούργημά του σε επίπεδα δημοφιλίας, μορφής, χρήσης κ.λ.π. Το Facebook ξεκίνησε ως δίκτυο για τους φοιτητές του Harvard, και κατέληξε να είναι ένα παγκόσμιο δίκτυο που χρησιμοποιείται σε περισσότερες από 45 γλώσσες. Ο ιστοχώρος αυτός δεν απευθύνεται σε κάποια κοινωνικά στρώματα αλλά σε όλους τους ανθρώπους γι’ αυτό χρήστες του είναι πολιτικοί, καλλιτέχνες, φοιτητές, κ.λ.π. Ίσως αυτός είναι ο λόγος που το εκμεταλλεύτηκαν κάποιες οργανώσεις και νομικά πρόσωπα, αφού είναι μια μεγάλη θάλασσα με πολλά και εύκολα ψάρια. Και το Facebook που αφορούσε φυσικά πρόσωπα πλημμύρισε από οργανώσεις, και δεν έλειψε ούτε η Εκκλησία.

Κατά την ταπεινή μου γνώμη η χρήση του διαδικτύου ποικιλοτρόπως από την Εκκλησία δεν είναι μεμπτή, αλλά αναγκαία και επιθυμητή, εφ’ όσον δεν αποτελεί κατάχρηση και δεν γίνεται με κοσμική νοοτροπία. Το Facebook είναι μια από τις πολλές δυνατότητες επικοινωνίας που προσφέρει το ίντερνετ και η Εκκλησία το αξιοποιεί με διάφορους τρόπους. Υπάρχουν μητροπολίτες που έχουν μια προσωπική τους σελίδα στο Facebook όπως ο Μητροπολίτης Βενέδικτος Φιλαδελφείας, όπου στη λίστα φίλων είναι περίπου 250 Έλληνες και Άραβες χρήστες του Facebook. Προσωπικές σελίδες έχουν και Μητροπόλεις όπως η Μητρόπολις Καλύμνου με 200 περίπου χρήστες και η Μητρόπολις Τανζανίας με 900 περίπου χρήστες. Επίσης το Facebook περιέχει πολλές σελίδες για πρεσβύτερους και αρχιμανδρίτες όπως ο Αρχιγραμματέας της Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου αρχιμανδρίτης Ελπιδοφόρος Λαμπρυνιάδης. Και μοναχούς όπως ο π. Νεκτάριος Μουλατσιώτης, του οποίου η λίστα των φίλων του ανέρχεται, περίπου, στους 3300 χρήστες. Άλλη δυνατότητα, επίσης, που παρέχεται στους χρήστες του Facebook, είναι να δημιουργήσουν ομάδες συζήτησης ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους. Έτσι βρίσκει κανείς χρήστες συναθροισμένους σε ομάδες πολιτιστικές, πολιτικές, αθλητικές, και άλλες. Σημειώνω ότι οι ομάδες που αφορούν π.χ. ένα καλλιτέχνη, μπορεί να φτιαχτούν χωρίς τη συναίνεση του ιδίου του καλλιτέχνη. Γι’ αυτό να διευκρινίσω ότι πολλές ομάδες που αφορούν σε μοναστήρια ή εκκλησίες μπορεί να δημιουργηθούν από χρήστες φίλους και όχι απαραίτητα από τους ίδιους τους μοναχούς ή κληρικούς.

Κάποιες σελίδες επίσης δημιουργούνται για ανερμήνευτους λόγους, και δεν μπορούν παρά να κάνουν εντύπωση, όπως, λόγου χάριν, η σελίδα του κέντρου νεότητος μιας Μητρόπολης στο Πατριαρχείο Αντιοχείας. Ο σκοπός δηλώνεται με τα εξής: «Αγαπητοί φίλοι, το κέντρο νεότητος, στην Ιερά Μητρόπολη [....], δημιούργησε αυτό το κοινωνικό και εκκλησιαστικό δίκτυο για να διαδίδει την πνευματική παράδοση της Ανατολικής Εκκλησίας προς πάσα κατεύθυνση, και ιδιαίτερα προς τον Ελληνόφωνο Χριστιανικό κόσμο. Το περιεχόμενο αντανακλά τον Χριστιανικό πολιτισμό της Μέσης Ανατολής σε ποικίλες πληροφορίες για μοναστήρια, λειτουργική ζωή, τοπικές εκκλησιαστικές ειδήσεις κ.λπ. Ο σκοπός αυτού του κέντρου είναι η δημιουργία μίας παγκόσμιας δυναμικής κοινότητας, υλοποιώντας την μεταπολιτιστική πραγματικότητα της Χριστιανικής παγκόσμιας αποστολής». Η σελίδα αυτή είναι η τρίτη σελίδα για την ίδια οργάνωση, δηλ. το Κέντρο Νεότητας της Μητρόπολης. Ας αναφέρω ότι η μια είναι για τους αραβόφωνους και δυο για τους ελληνόφωνους! Απευθύνεται στους ελληνόφωνους για να μεταδίδει σ’ αυτούς την πνευματική παράδοση της Ανατολικής Εκκλησίας, γιατί φαίνεται ότι οι έλληνες ανήκουν σε μια δυτική Εκκλησία. Το περιεχόμενο αντανακλά το χριστιανικό πολιτισμό της Μέσης Ανατολής, που είναι απ’ ό,τι είδα βιντεάκια από το Youtube του Γιώργου Νταλάρα, του Σταμάτη Σπανουδάκη, του Θρασύβουλου Στανίτσα, του Πασχάλη Τερζή... οι οποίοι, αυτοί όλοι, είναι αναμφισβήτητα μεσανατολίτες από διάφορες γειτονιές της Αντιοχείας, αλλά μας το έκρυβαν. Συνεχίζει όμως το κείμενο και ορίζει ως σκοπό τη «δημιουργία μίας παγκόσμιας δυναμικής κοινότητας, υλοποιώντας την μεταπολιτιστική [το σωστό: διαπολιτισμική] πραγματικότητα της Χριστιανικής παγκόσμιας αποστολής». Αν κατάλαβα σωστά μιλάμε για σχέδιο δημιουργίας χριστιανικού ΟΗΕ!

Αυτό το παράδειγμα ίσως είναι ένα από τα πιο περίεργα που συναντά κανείς στο Facebook και δεν εκπροσωπεί τις εκκλησιαστικού περιεχομένου σελίδες, για να μην γενικεύσω άδικα. Το πρόβλημα εντέλει παραμένει να βρει η εκκλησία ένα σύγχρονο και ουσιαστικό λόγο εν πρώτοις και ύστερα ακολουθεί το μέσο, είτε είναι Facebook, είτε κάτι άλλο. Αλλιώς συνεχίζουμε να ζήσουμε στην αυταπάτη των κενών φιλοδοξιών της αυτοπροβολής του διαδικτύου παρασύροντας και άλλους εκεί όπου δεν κατασκηνώνει ο Χριστός.

1o Διεθνές Συνέδριο Λογοτεχνίας المؤتمر الدوليّ الأوّل للأدب

Πραγματοποιήθηκε στο Παλαιό Φάληρο το 1ο Διεθνές Συνέδριο Λογοτεχνίας «Αδελφοποιημένοι Κόσμοι» από 18 έως 21 Οκτωβρίου 2009. Το Συνέδριο συνδιοργανώθηκε από το Δήμο Παλαιού Φαλήρου και τον Όμιλο για την UNESCO Τεχνών, Λόγου και Επιστημών Ελλάδας. Στο Συνέδριο πήραν μέρος ποιητές, πεζογράφοι, ζωγράφοι, και πανεπιστημιακοί από τις εξής χώρες: Αλβανία, Βουλγαρία, Γεωργία, Ελλάδα, Κύπρο, Μάλτα, Ουκρανία, Ρουμανία, Ρωσία, Συρία, FΥROM. Το σχετικό φωτορεπορτάζ μάς το έκανε ο φίλτατος θεολόγος Μούτασιμ Τάκλα ο οποίος συμμετείχε στο συνέδριο καθώς είναι συγγραφέας, ποιητής και εκδότης στη Συρία. Και με την ευγενική άδεια του οποίου αναρτώ και προσωπικές του φωτογραφίες με κάποιους από τους συνέδρους. Οι συμμετέχοντες ήταν πολλοί, αναφέρω ενδεικτικά κάποιους όπως ο πρόεδρος της ΕΚΑΒΗ ποιητής Κώστας Νούσιας, ο μουσικολόγος Αλέξανδρος Ασλά, ο ποιητής Αντώνης Σαμιωτάκης, η συγγραφέας Λένια Χριστοφόρου, ο ποιητής Σερενές Παρασκευάς, ο μεταφραστής Ρομέο Τσολάκου, ο καθηγητής Δημήτριος Πατρινός και άλλοι...

جرى في بلديّة باليو فاليرو_ أثينا_ المؤتمر الدوليّ الأوّل للأدب "التفهُّم والصداقة في الثقافة" من 18 وحتى 21 من شهر تشرين الأوّل 2009. أشرف على تنظيم المؤتمر كلّ من بلديّة باليو فاليرو و"نادي الأونيسكو اليونانيّ للفنّ والأدب والعلوم". شارك في المؤتمر شعراء وروائيّون ورسّامون وأساتذة جامعيّون من البلدان التالية: ألبانيا، بلغاريا، جورجيا، اليونان، قبرص، مالطا، أوكرانيا، رومانيا، روسيّا، سوريّا، جمهوريّة يوغوسلافيا المقدونيّة السابقة. التقرير الصوريّ من إعداد الصديق العزيز اللاهوتيّ معتصم تقلا الذي شارك في المؤتمر كونه كاتباً وشاعراً وناشراً في سوريّا. والذي تكرّم بالسماح بنشر صوره الشخصيّة مع بعض المشاركين.