Η αραβική γλώσσα και οι αραβικές διάλεκτοι

   Όποιος ασχολείται με τη διδασκαλία ή την εκμάθηση των αραβικών θα έχει παρατηρήσει αναμφίβολα μια μεγάλη σύγχυση σχετικά με την επίσημη αραβική γλώσσα και τη σχέση της με τις διάφορες διαλέκτους ανά τον αραβικό κόσμο. Το παρόν κείμενο δεν αποτελεί επιστημονικό άρθρο. Σκοπός μου όμως είναι να ξεκαθαρίσω συνοπτικά κάποια πράγματα επί του θέματος αυτού.

  

   Αν πάμε πίσω στον χρόνο, θα δούμε ότι η αραβική που καθιερώθηκε ως η γλώσσα του γραπτού λόγου ήταν μια από τις πολλές διαλέκτους της αραβικής. Όταν εμφανίστηκε ο Μωάμεθ και απήγγειλε το Κοράνι, αυτό έγινε στη διάλεκτο της φυλής του- της Κουράις. Αυτό το γεγονός ήταν καθοριστικό για να επικρατήσει η διάλεκτος της Κουράις και να εξαπλωθεί μαζί με το Ισλάμ εντός των αραβικών φυλών εκείνη την εποχή και στις χώρες που κατέλαβαν οι μουσουλμάνοι αργότερα. Το Κοράνι, για τους μουσουλμάνους, είναι τα λόγια του Θεού τα οποία είναι προγεγραμμένα σε «πίνακα καλά προφυλαγμένο» όπως λέει το ίδιο το Κοράνι (85:22), και σε μια «εύγλωττη και εκφραστική αραβική γλώσσα»- έτσι θα μετέφραζα εν τάχει την Κορανική έκφραση «بلسان عربيّ مبين» (26:195). Το Κοράνι λοιπόν έδωσε στη διάλεκτο της Κουράις υπεροχή σε σχέση με τις άλλες αραβικές διαλέκτους της εποχής εκείνης. Έτσι σταδιακά όλα τα κείμενα άρχισαν να γράφονται αποκλειστικά μ’ αυτήν. Η γραμματική, το συντακτικό, και οι άλλες φιλολογικές μελέτες στράφηκαν κυρίως γύρω από αυτή. Με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί αυτή η διάλεκτος και να γίνει γλώσσα και να περιοριστεί η χρήση των άλλων διαλέκτων- χωρίς αυτό να σημαίνει ότι χάθηκαν. Οι άραβες ενώθηκαν κάτω από μια κρατική οντότητα με την εμφάνιση του Ισλάμ και αυτό έκανε να επιβληθεί η διάλεκτος της Κουράις σε όλα τα μέρη του αραβικού κόσμου- και μέχρι σήμερα, ενώ οι διάλεκτοι κράτησαν τον τοπικό τους χαρακτήρα. Όμως οι αλληλένδετες σχέσεις της αραβικής πλέον γλώσσας με τις άλλες αδελφές αραβικές διαλέκτους είναι πολύ στενές και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους είναι αμέτρητες, τόσο που δεν θα μπορούσε κανείς να τις αντιμετωπίσει σαν δυο διαφορετικές γλώσσες.

   

   Σήμερα στον αραβικό κόσμο, η επίσημη αραβική γλώσσα παραμένει η γλώσσα που διδάσκεται στα σχολεία, η γλώσσα της κρατικής διοίκησης και του Τύπου. Ενώ οι διάλεκτοι μιλούνται μόνο στις αραβικές χώρες στο επίπεδο της καθημερινότητας. Δεν παραλείπω εδώ να αναφέρω ότι προσπάθησαν αρκετοί λογοτέχνες να γράψουν στις διαλέκτους χωρίς όμως να επικρατήσει αυτό. Μέχρι στιγμής τα βασίλειο των αραβικών διαλέκτων είναι η στιχουργία, και η δημοτική ποίηση. Αξιοσημείωτο εδώ ότι αυτό το φαινόμενο με την εκμάθηση της επίσημης γλώσσας και τη χρήση της τοπικής διαλέκτου δεν πληροί επίσης τις προϋποθέσεις της διγλωσσίας.

   

   Ωστόσο εγείρεται ένα μεγάλο ζήτημα όταν πρόκειται για την διδασκαλία των αραβικών, προφανώς και για την εκμάθησή της, τι να διδάξει κανείς σε κάποιον που θέλει να κάνει αραβικά, ή τι να διαλέξει κάποιος που θέλει να μάθει αραβικά;

   

   Θεωρώ ότι μπορεί κανείς να διδάσκει και την επίσημη αραβική και τη διάλεκτο- κυρίως για να μην πω αποκλειστικά τη δική του. Είναι πιο δοκιμασμένες οι μέθοδοι διδασκαλίας της επίσημης, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί ένας δάσκαλος να βρει τον δικό του τρόπο για τη διδασκαλία της διαλέκτου. Από την εμπειρία μου όμως είναι πιο αποτελεσματικό από γλωσσικής άποψης να ξεκινήσει κανείς να μάθει την επίσημη αραβική και να μεταβεί αργότερα στην εκμάθηση της διαλέκτου που θέλει. Ο χώρος της άσκησης και χρήσης της επίσημης όπως προαναφέραμε είναι διαφορετικός από εκείνον της διαλέκτου και αυτό επίσης πρέπει να ληφθεί υπόψη από κάποιον που θέλει να μάθει αραβικά.

   

   Το ζήτημα χρήζει μεγαλύτερης ανάπτυξης και είναι πρόσφορο και για επιστημονικές μελέτες, αλλά η πίεση της στιγμής μου υπαγόρευσε τις γρήγορες αυτές πρώτες επισημάνσεις.

Εργαστήριο γραπτού και προφορικού λόγου στην Αραβική γλώσσα

Ξεικινάει για πρώτη φορά φέτος το Εργαστήριο γραπτού και προφορικού λόγου στην Αραβική γλώσσα στο Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών του ΕΚΠΑ.

Στόχος του Εργαστηρίου είναι η περαιτέρω εξοικείωση των σπουδαστών στην έκφραση στα αραβικά σε διάφορες απλές και πιο εξεζητημένες περιστάσεις του κοινωνικού βίου, στην μετοχή της Τέχνης και του αραβικού πολιτισμού γενικώς, τόσο προφορικά όσο και γραπτά με βάση την ως τώρα γνώση τους στα αραβικά.

Για τον λόγο αυτό στις 60 (63) ώρες των μαθημάτων του Εργαστηρίου θα καλυφθούν 10 θεματικές ενότητες. Και για την διεξαγωγή των μαθημάτων θα χρησιμοποιηθούν νέες διδακτικές μέθοδοι.  Θα αξιοποιηθούν διάφορα ακουστικά και οπτικά (εικόνες κυρίως) μέσα.

Ο εργαστηριακός χαρακτήρας των μαθημάτων, καλεί τους σπουδαστές να προετοιμάσουν διάφορες τακτικές εργασίες, με την βοήθεια σχετικής βιβλιογραφίας που θα διανεμηθεί στην αρχή των μαθημάτων (σε μορφή pdf).

Για την παρακολούθηση των μαθημάτων απαιτείται η συμπλήρωση σπουδών πέραν του τρίτου έτους στην αραβακή γλώσσα σύμφωνα με το πρόγραμμα του Διδασκαλείου Ξένων Γλωσσών του ΕΚΠΑ, ή την ολοκλήρωση του βιβλίου Al Kitab Al Asasi -1-, ή του βιβλίου Al-Kitaab fii Ta ^callum al-^cArabiyya.

Τα μαθήματα θα αρχίσουν την Τρίτη 21 Ιανουαρίου, ώρα 6-9 μμ, και θα διαρκέσουν μέχρι την Τρίτη 08 Ιουλίου, και θα λάβουν μέρος στην πανεπιστημιούπολη στου Ζωγράφου (θα ανακοινωθεί η αίθουσα αργότερα), με πιθανότητα μεταφοράς των μαθημάτων στο Διδασκαλείο Ξένων Γλωσσών στην οδό Μπενάκη στο κέντρο. Οι εγγραφές γίνονται στην Γραμματεία του Διδασκαλείου στην οδό Ιπποκράτους 7στον  Β’ όροφο, μέχρι 17 Ιανουαρίου.

Ουαντί Ασάφι: η ηχηρή βουνίσια φωνή του Λιβάνου

Έχασε ο Λίβανος χτες Παρασκευή 11 Οκτωβρίου, και μαζί του η αραβική μουσική μια μεγάλη προσωπικότητα τον Ουαντί Ασάφι. Ο Ουαντί εντάσσεται πλέον στην λέσχη των αθανάτων του Λιβάνου και του αραβικού κόσμου έχοντας σφραγίσει την εποχή του με την φωνή, την μουσική, και το ήθος του.

Ο Ουαντί γεννήθηκε την 1 Νοεμβρίου του 1921 σε μια μεσαία οικογένεια η οποία δεν μπορούσε να του προσφέρει καμία μουσική μόρφωση παρότι είχε φανεί το ταλέντο του από μικρή ηλικία. Καταφέρνει όμως και ξεχωρίζει σύντομα τραγουδώντας τα τραγούδια μεγάλων αράβων συνθετών, και ύστερα γράφοντας και ερμηνεύοντας δικές του συνθέσεις. 

Η διαφημιστική εποχή δεν κατάφερει να μετατρέψει τον Ουαντί σε αναλώσιμο προϊόν, και έτσι παρότι δεν είχε ιδιαίτερη προβολή διατήρησε μια μεγάλη αξία και ευρεία φήμη. 

Συνεργάστηκε στην μεγάλη πορεία του με πολλά μεγάλα ονόματα της αραβικής μουσικής από διάφορες χώρες του αραβικού κόσμου, ιδιαίτερα του Λιβάνου και της Αιγύπτου. 

Παρακάτω παραθέτω λίγα βίντεο από τα πάρα πολλά έργα του τα οποία αντιπροσωπεύουν διάφορες φάσεις της πορείας του.

Το ταξίδι στην Αθήνα السفر إلى أثينا

Έβρεχε και εμείς περιμέναμε τα ξεφτέρια

Πριν αποφασίσουμε να συνεχίζουμε το δρόμο

Προς δυο φίλους στην Αθήνα:

Τον Ζαντ και τον Σαρκούν.

Κάποιος μου φωνάζει

Ζητείται ελεύθερο πόδι

Για τα δημόσια πάρκα,

Πλήρης απασχόληση χωρίς μισθό

Πήρα άδεια και να που πηγαίνω στους φίλους μου

Λέγει υπάρχει Ακρόπολη

Για τρεις μπεκρίδες.

-του ποιητή Ουαντί Σαάντε (γενν. 1948)-

كانتْ تُمْطِرُ ونَنتَظِرُ البَواشِق

قبلَ أنْ نقرِّرَ متابعةَ الطريق

إلى صديقَين في أثينا:

جاد وسَركون.

أَحَدُهُم يَصرُخُ في وجهي

مطلوبٌ قَدَمٌ شاغرةٌ

لِلحدائق العامّة،

عَمَلٌ كامِلٌ بلا مَعاش

أخذتُ فُرصَةً وها أنا ذاهِبٌ إلى أصدِقائي

يُقالُ هناك أكروبول

يتَّسِعُ لِثلاثةِ سِكّيرين.

-وديع سعادة-

ο πίνακας είναι του Ανδρέα Κρυστάλλη

Τριάντα χρονών ثلاثون عاماً

Στην αρχή ήμουνα θάλασσα

Ύστερα έγινα βράχια και πουλιά.

Τώρα η θάλασσα πνίγηκε

Τα πουλιά σκόρπισαν

Δε μένει παρά μια στενή λουρίδα άμμου

Με κάτι παράξενα φυτά, κάτι παράξενα λουλούδια.

-Ολυμπία Καράγιωργα-

في البدءِ كنتُ بَحراً

ثمّ صرتُ صخوراً وطيورا.

الآن اختَنقَ البحرُ

تفرَّقَتِ الطيورُ

لم يَبقَ إلا خيطُ رَملٍ رفيع
عليه بعض نباتات غريبة، بعض زهور غريبة.

-أولمبيا كارايورغا-

Το Μονόγραμμα -ΙΙΙ- أوائل اسمِك

Έτσι μιλώ γιά σένα καί γιά μένα

Επειδή σ’αγαπώ καί στήν αγάπη ξέρω
Νά μπαίνω σάν Πανσέληνος
Από παντού,γιά τό μικρό τό πόδι σού μές στ’αχανή σεντόνια
Νά μαδάω γιασεμιά --κι έχω τή δύναμη
Αποκοιμισμένη,νά φυσώ νά σέ πηγαίνω
Μές από φεγγαρά περάσματα καί κρυφές τής θάλασσας στοές
Υπνωτισμένα δέντρα μέ αράχνες πού ασημίζουμε

Ακουστά σ’έχουν τά κύματα
Πώς χαιδεύεις,πώς φιλάς
Πώς λές ψιθυριστά τό "τί" καί τό "έ"
Τριγύρω στό λαιμό στόν όρμο
Πάντα εμείς τό φώς κι η σκιά

Πάντα εσύ τ’αστεράκι καί πάντα εγώ τό σκοτεινό πλεούμενο
Πάντα εσύ τό λιμάνι κι εγώ τό φανάρι τό δεξιά
Τό βρεγμένο μουράγιο καί η λάμψη επάνω στά κουπιά
Ψηλά στό σπίτι μέ τίς κληματίδες
Τά δετά τριαντάφυλλα,καί τό νερό πού κρυώνει
Πάντα εσύ τό πέτρινο άγαλμα καί πάντα εγώ η σκιά πού μεγαλώνει
Τό γερτό παντζούρι εσύ,ο αέρας πού τό ανοίγει εγώ
Επειδή σ’αγαπώ καί σ’αγαπώ
Πάντα εσύ τό νόμισμα καί εγώ η λατρεία πού τό εξαργυρώνει:

Τόσο η νύχτα,τόσο η βοή στόν άνεμο
Τόσο η στάλα στόν αέρα,τόσο η σιγαλιά
Τριγύρω η θάλασσα η δεσποτική
Καμάρα τ’ουρανού με τ’άστρα
Τόσο η ελάχιστη σου αναπνοή

Πού πιά δέν έχω τίποτε άλλο
Μές στούς τέσσερις τοίχους,τό ταβάνι,τό πάτωμα
Νά φωνάζω από σένα καί νά μέ χτυπά η φωνή μου
Νά μυρίζω από σένα καί ν’αγριεύουν οί άνθρωποι
Επειδή τό αδοκίμαστο καί τό απ’αλλού φερμένο
Δέν τ’αντέχουν οί άνθρωποι κι είναι νωρίς,μ’ακούς
Είναι νωρίς ακόμη μές στόν κόσμο αυτόν αγάπη μου

Να μιλώ γιά σένα καί γιά μένα.

هكذا أحكي عنكِ و عنّي

لأنّي أحبّكِ وفي الحبِّ أعرف

أن أَدخُلَ كالبدر

من كلِّ مكان، لقدمِكِ الصغيرة في شسوع

المُلاءِ

أن أنتِفَ ورَق الياسمينة- ولي القُدرةُ

نائمةً- لأنفُخَ وأرسلَكِ

وسَطَ معابرَ مُضيئةٍ وأَروِقةِ البحر

المخفيّة

وَسَطَ أشجار غافية وعناكبَ تنسِجُ الفِضّةَ

سَمعتْ بكِ الأمواج

كيف تُداعِبين، كيف تقبِّلين

كيف تهمسين "ماذا" و "إه".

حول عنق الخليج

دوماً نحن الضوء ونحن الظلّ

دوماً أنتِ النُجيَم ودوماً أنا الزَورَقُ المُظلِم

دوماً أنتِ الميناءُ وأنا مَنارة اليمين

السورُ المبلولُ والشُعاع على المجاذيف

فوقُ، عند البيت ذي الدوالي

والورودِ الكثيفة، والماءِ الذي يَبرُد 

دوماً أنتِ التمثالُ الحجريّ ودوماً أنا الظلّ

الذي يكبُر

أنت المِصراعُ المشقوقُ وأنا الهواء الذي يفتحه

لأنّي أحبّكِ وأحبّكِ.

دوماً أنتِ الدينار وأنا العبادةُ

تَنقُدُه:

كذا لليلِ، كذا للصُراخِ في العاصفة

كذا للرَذاذ في الهواء، كذا للسُكون

من حولِنا البحرُ الملوكيّ

حولَنا قبّة السماء بنجومها

كذا لأكثر أنفاسِكِ خفوتاً

حتّى ما عُدتُ أملك شيئاً آخر

داخل الأربعة الجدران، والسقفِ، والأرض

أصرخُ منكِ ويضربُني صوتي

تفوحُ منّي رائحتُكِ ويستوحشُ الناس

فكلُّ جديد وغريب

لا يُطيقُه الناسُ، والوقتُ باكرٌ هل تسمعين

لا يزال باكراً في ذا العالم يا حبيبتي

أن أحكيَ عنكِ وعنّي

Το Μονόγραμμα -Ι- εδώ

Το Μονόγραμμα -ΙV- εδώ

Θόρυβος ضجيج

Γιατί τόσος θόρυβος Στα μάτια σας Δεν είμαι τυφλός Αλλά η βερικοκιά Και οι μακρινοί ερωδιοί Ακόμα Επαναλαμβάνουν τα όνειρά τους… Να ‘μαι εγώ μεταλαμβάνω την πραότητα μου Κουτάλι Το κουτάλι Και ξαναδιαβάζω τα ποιήματά μου Σε έναν φίλο Με χαμηλωμένη φωνή. Κι ύστερα κλαίω. Κι ύστερα στενοχωριέμαι. Κι ύστερα σπάω το ανθοδοχείο με τα τριαντάφυλλα. του ποιητή Ισκάνταρ Χαμπάς.

لمَ كلّ هذا الضجيج في عيونكم لستُ ضريراً لكنّ شجرة المشمش وطيور اللقلاق البعيدة ما زالت تعيد أحلامها... ها أنا أتناول وداعتي ملعقة ملعقة وأُعيد قراءة قصائدي لصديق بصوت خافت. ثمّ أبكي. ثمّ أحزن. ثمّ أكسر مزهريّة الورد. للشاعر إسكندر حبش.